Btw-regime voor de paardensport in België

De laatste tijd krijgen wij steeds vaker vragen van cliënten over de btw-behandeling van activiteiten in de paardensport, vaak in het kader van een btw-controle of een lopend onderzoek door de administratie. Daarbij blijkt dat zelfs bij ogenschijnlijk hobbymatige hippische activiteiten al snel een veelheid aan btw-regels speelt.

De combinatie van verschillende activiteiten, zoals het houden van paarden, het geven van rijlessen, het organiseren van stages, pensionstalling of het ter beschikking stellen van infrastructuur, leidt ertoe dat uiteenlopende btw-regimes door elkaar lopen. Het onderscheid tussen vrijstellingen, het verlaagd tarief en het standaardtarief is daarbij niet altijd evident en wordt in de praktijk regelmatig betwist.

In dit artikel geven wij een stand van zaken van de meest voorkomende btw-vraagstukken in de paardensector, met verwijzing naar de relevante wettelijke bepalingen, administratieve standpunten en rechtspraak.

Beknopt overzicht: btw-regime per activiteit

Hieronder vindt u een beknopte samenvatting van de meest voorkomende btw-regimes in de paardensector. Deze tabel dient als snelle referentie, de juridische onderbouwing, nuances en relevante rechtspraak worden uitgebreid besproken in de secties hieronder.

Let echter op onderstaand overzicht geldt enkel wanneer de betrokken activiteit kwalificeert als een economische activiteit in de zin van artikel 2 en 3 WBTW.

Activiteit	Btw-regime	Wettelijke basis / toelichting
Toegang tot manege / gebruik piste (met gewone begeleiding)	6 %	Art. 18, §1, 12° WBTW + KB nr. 20, rubriek XXVIII
Rijlessen (zelfstandige dienst)	21 %	Geen vrijstelling; geen sportaccommodatie indien autonoom
Rijlessen als bijkomstig aan pistegebruik	6 %	HvJ Escape Center (samengestelde dienst)
Sportactiviteiten via vzw (leden)	Vrijgesteld	Art. 44, §2, 3° WBTW (sportvrijstelling)
Sportkampen (commercieel)	21 %	Administratieve praktijk
Sportkampen (vzw, voorwaarden vervuld)	Vrijgesteld	Art. 44, §2, 3° WBTW
Pensionstalling (voeding, verzorging, toezicht)	21 %	Geen sportdienst; geen passieve verhuur
Verhuur paardenbox (met diensten)	21 %	Actieve exploitatie
Verhuur paardenbox (zuiver passief, zeldzaam)	Vrijgesteld	Art. 44, §3, 2° WBTW
Verkoop paarden	21 %	Levering van goederen (art. 2 WBTW)
Uitvoer paarden buiten EU	Vrijgesteld	Uitvoerregeling mits bewijs
Training / africhting paarden (voor derden)	21 %	Dienst onder bezwarende titel
Vergoeding via % prijzengeld (trainer)	21 %	HvJ Baštová
Prijzengeld (eigen paard, geen dienstrelatie)	Buiten btw	Geen rechtstreeks verband
Fokrechten / dekdiensten	21 %	Economische activiteit
Activiteiten onder 25.000 EUR omzet (voorgenomen verhoging naar 30.000)	Vrijstelling kleine onderneming	Geen btw aanrekenen, geen aftrek

Economische activiteit, btw-plichtigheid en paardensport

De hoedanigheid van btw-plichtige wordt bepaald door artikel 2 en 3 WBTW, die de omzetting vormen van artikel 9 van de Europese Btw-richtlijn. Elke persoon die zelfstandig een economische activiteit uitoefent, is btw-plichtig, ongeacht het winststreven of het resultaat. Het Hof van Justitie heeft dit begrip ruim ingevuld waardoor je hier sneller onder kan vallen dan gedacht.

Rechtspraak zoals Rompelman (C-268/83), INZO (C-110/94) en Breitsohl (C-400/98) bevestigt dat zelfs voorbereidende handelingen, zoals investeringen in infrastructuur of de aankoop van paarden, reeds kunnen volstaan om btw-plichtigheid te doen ontstaan, op voorwaarde dat er objectieve aanwijzingen zijn van een intentie tot het verrichten van belaste handelingen.

Toegepast op de paardensector betekent dit dat een manege of paardenfokkerij met een georganiseerde structuur, investeringen en klantenbestand zonder meer een economische activiteit kan vormen. Daarentegen kan een louter hobbymatige activiteit, zoals sporadische verkoop van een veulen zonder commerciële organisatie, buiten het toepassingsgebied van de btw blijven. Belgische rechtspraak, onder meer van de rechtbank en het hof van beroep te Antwerpen, bevestigt dat de beoordeling sterk feitelijk is en afhangt van concrete exploitatie-elementen.

In de praktijk stellen wij regelmatig vast dat problemen ontstaan bij personen die een combinatie van op het eerste gezicht hobbymatige handelingen stellen, maar waarvan het geheel toch kan wijzen op een economische activiteit in de zin van het btw-recht. Een klassiek voorbeeld is de bouw van een paardenstalling voor privégebruik, bijvoorbeeld voor de kinderen. Wanneer deze later het huis verlaten, wordt niet zelden beslist om de beschikbare capaciteit te benutten door boxen te verhuren aan derden. Indien dit wordt gecombineerd met bijkomende handelingen, zoals de occasionele verkoop van een veulen of embryo’s, of het ter beschikking stellen van fokrechten, evolueert de situatie al snel richting een economische activiteit, althans volgens de btw-administratie. Dit geldt zelfs wanneer er initieel geen enkele commerciële intentie bestond en het louter de bedoeling was om de bestaande infrastructuur efficiënt te benutten.

Belastbare handelingen en het vereiste van een tegenprestatie

Volgens artikel 2 WBTW zijn leveringen van goederen en diensten onder bezwarende titel belastbaar wanneer zij worden verricht door een btw-plichtige in België. Het essentieel criterium is het bestaan van een rechtstreeks verband tussen de prestatie en de ontvangen vergoeding.

Het Hof van Justitie heeft dit criterium verduidelijkt in onder meer het arrest Baštová (C-432/15), waarin werd geoordeeld dat prijzengelden slechts aan btw onderworpen zijn indien zij de tegenprestatie vormen voor een dienst. Indien een dergelijk rechtstreeks verband ontbreekt, vallen zij buiten het toepassingsgebied van de btw.

Prijzengelden vallen in de regel buiten het toepassingsgebied van de btw wanneer zij worden toegekend aan de eigenaar van een paard dat deelneemt aan wedstrijden, aangezien er in dat geval doorgaans geen rechtstreeks verband bestaat tussen een prestatie en een vergoeding. Het louter deelnemen aan een wedstrijd wordt volgens het Hof van Justitie (HvJ Baštová, C-432/15) niet automatisch beschouwd als een dienst verricht onder bezwarende titel, omdat de toekenning van prijzengeld onzeker is en niet afhankelijk van een afdwingbare tegenprestatie.

Dit uitgangspunt geldt echter niet wanneer er wel een contractuele of economische relatie bestaat waarbij een partij prestaties levert in ruil voor (een deel van) het prijzengeld. In dat geval kan er wel degelijk sprake zijn van een belastbare dienst. Dat is met name het geval bij trainers of exploitanten van een renstal die worden vergoed via een percentage van prijzengelden of verkoopopbrengsten. In dergelijke situaties kwalificeert dat aandeel als de tegenprestatie voor een dienst (training, verzorging, exploitatie), waardoor btw verschuldigd is.

Het onderscheid zit dus niet zozeer in de aard van het prijzengeld zelf, maar in het al dan niet bestaan van een rechtstreeks verband tussen een prestatie en de ontvangen vergoeding.

Tarieven: 21 % versus 6 % voor sportaccommodaties

Het standaardtarief van 21 % blijft de regel. Afwijkingen moeten strikt worden geïnterpreteerd, in lijn met de rechtspraak van het Hof van Justitie.

Een belangrijke uitzondering is het verlaagd tarief van 6 % voor het “recht gebruik te maken van sportaccommodaties”, zoals voorzien in bijlage III, punt 14 van de Btw-richtlijn en omgezet in België via artikel 18, § 1, tweede lid, 12° WBTW en rubriek XXVIII van tabel A van KB nr. 20. Deze bepaling viseert de toegang tot en het gebruik van sportinfrastructuur.

De rechtspraak, met name Baštová en Escape Center (C-330/21), preciseert dat dit verlaagd tarief enkel van toepassing is wanneer de prestatie in essentie bestaat uit het gebruik van een sportaccommodatie. Begeleiding of instructie kan mee het verlaagd tarief volgen wanneer zij bijkomstig is aan deze hoofdprestatie.

Voor maneges betekent dit dat het verlenen van toegang tot pistes en infrastructuur, inclusief normale begeleiding, in beginsel aan 6 % kan worden belast. Zodra de dienstverlening evolueert naar zelfstandige onderwijs- of trainingsprestaties, komt het standaardtarief opnieuw in beeld.

Sportvrijstelling voor vzw’s (artikel 44 WBTW)

Artikel 44, § 2, 3° WBTW voorziet in een vrijstelling voor diensten die worden verstrekt door exploitanten van sportinrichtingen aan personen die er aan sport doen. Deze vrijstelling is echter onderworpen aan strikte cumulatieve voorwaarden.

De exploitant moet een instelling zonder winstoogmerk zijn, typisch een vzw. De activiteiten moeten daadwerkelijk betrekking hebben op sportbeoefening, waarbij het Hof en de administratie vereisen dat er een niet te verwaarlozen lichamelijke component aanwezig is. Bovendien moeten de ontvangsten uitsluitend worden aangewend om de kosten van de vrijgestelde activiteit te dekken.

Binnen de paardensport kan deze vrijstelling toepassing vinden op lidgelden en basisdiensten van een rijclub, inclusief het gebruik van paarden en infrastructuur. De administratie aanvaardt dat het paard in dat kader als sportmateriaal wordt beschouwd.

De vrijstelling strekt zich echter niet uit tot alle activiteiten van de vereniging. Pensionstalling, verhuur van boxen, cafetaria-inkomsten en commerciële nevenactiviteiten blijven in principe belastbaar. Dit volgt uit een strikte interpretatie van artikel 44 WBTW, die ook door de rechtspraak wordt bevestigd.

Daarnaast voorziet artikel 44, § 2, 12° WBTW in een vrijstelling voor occasionele fondsenwervende activiteiten, zoals eetfestijnen of evenementen, op voorwaarde dat zij louter dienen ter financiering van de vrijgestelde werking en geen concurrentieverstoring veroorzaken.

Rijlessen, sportkampen en de kwalificatieproblematiek

Zoals hoger reeds toegelicht, geldt in de btw in beginsel het standaardtarief van 21 %, met als belangrijke afwijkingen enerzijds het verlaagd tarief van 6 % voor het recht op gebruik van sportaccommodaties en anderzijds een vrijstelling voor bepaalde onderwijsactiviteiten op grond van artikel 44, § 2, 4° WBTW.

Rijlessen situeren zich precies op het kruispunt van deze verschillende regimes. De btw-behandeling hangt daarom af van de kwalificatie van de prestatie. Indien de les een bijkomstig element vormt van het gebruik van de sportaccommodatie, kan het geheel aan 6 % worden belast. Indien de les daarentegen een zelfstandige dienst vormt, geldt in principe het standaardtarief van 21 %.

Hoewel in de praktijk soms een beroep wordt gedaan op de onderwijsvrijstelling van artikel 44, § 2, 4° WBTW, wordt deze vrijstelling in de context van rijlessen slechts uitzonderlijk aanvaard. De btw-administratie en rechtspraak hanteren immers een strikte interpretatie, waarbij vereist is dat het gaat om onderwijs dat gericht is op beroepsopleiding of -herscholing. Gewone rijlessen, zelfs wanneer zij een zekere structuur of pedagogisch karakter vertonen, voldoen daar doorgaans niet aan en blijven bijgevolg buiten het toepassingsgebied van deze vrijstelling.

Sportkampen georganiseerd door commerciële entiteiten worden door de administratie systematisch aan 21 % onderworpen. Enkel wanneer zij worden georganiseerd door instellingen zonder winstoogmerk die voldoet aan de voorwaarden van artikel 44, § 2, 3° WBTW, kan een vrijstelling worden toegepast.

Pensionstalling en verhuur van paardenboxen

De btw-administratie maakt een scherp onderscheid tussen sportdiensten en diensten van stalling en verzorging. Pensionstalling, voedering, onderhoud en het ter beschikking stellen van boxen worden niet beschouwd als diensten in verband met sportbeoefening.

Deze activiteiten vallen dus niet onder de sportvrijstelling (waarvan hierboven sprake) en komen evenmin in aanmerking voor het verlaagd tarief. Zij worden in beginsel belast aan 21 %. De rechtspraak bevestigt deze benadering door analogie met het ter beschikking stellen van garages of ligplaatsen voor boten, die eveneens als belaste diensten worden gekwalificeerd.

Slechts in uitzonderlijke gevallen kan sprake zijn van vrijgestelde onroerende verhuur in de zin van artikel 44, § 3, 2° WBTW.

Paardenfokkerij en handel

Paardenfokkerij en de handel in paarden kwalificeren in de regel als economische activiteiten in de zin van het btw-recht zodra uit objectieve elementen blijkt dat een duurzame exploitatie wordt nagestreefd, zoals het houden van fokmerries, het organiseren van verkoop of deelname aan het economisch verkeer.

De verkoop van paarden door een btw-plichtige kwalificeert als een levering van goederen in de zin van artikel 2 WBTW en is in principe onderworpen aan het standaardtarief van 21 %. Dit geldt zowel voor de verkoop van eigen gefokte paarden als voor handelsactiviteiten waarbij paarden worden aangekocht en doorverkocht.

Voor leveringen naar het buitenland kunnen afwijkende regimes gelden. Zo kan een vrijstelling van toepassing zijn bij uitvoer naar derde landen, op voorwaarde dat de belastingplichtige het bewijs levert van het effectieve vervoer buiten de Europese Unie overeenkomstig de geldende btw-voorschriften.

Training, africhting en prijzengelden

Het arrest Baštová vormt het referentiepunt voor de btw-behandeling van trainingsactiviteiten en prijzengelden in de paardensector. Het Hof bevestigt dat de exploitatie van een renstal een economische activiteit is en dat vergoedingen voor training, stalling en verzorging belastbare diensten vormen.

Wanneer een trainer wordt vergoed via een percentage van prijzengeld of verkoopopbrengst, kwalificeert dit als een tegenprestatie voor een dienst en is btw verschuldigd. Prijzengelden die worden behaald met eigen paarden zonder contractuele dienstrelatie vallen daarentegen buiten het toepassingsgebied van de btw, tenzij alsnog een rechtstreeks verband met een prestatie kan worden aangetoond.

Gebruik van sportinfrastructuur versus onroerende verhuur

Een terugkerend spanningsveld betreft het onderscheid tussen vrijgestelde onroerende verhuur en belastbare diensten inzake sportinfrastructuur. Artikel 44, § 3, 2° WBTW voorziet in een vrijstelling voor passieve verhuur van onroerende goederen, maar deze wordt door het Hof van Justitie restrictief geïnterpreteerd.

Wanneer de terbeschikkingstelling gepaard gaat met actieve exploitatie, zoals onderhoud, toezicht of bijkomende diensten, is er geen sprake van vrijgestelde verhuur maar van een belastbare dienst. In de context van maneges en sportinfrastructuur leidt dit doorgaans tot toepassing van het verlaagd tarief van 6 % of, in voorkomend geval, een vrijstelling onder artikel 44 WBTW.

In de praktijk stellen wij vast dat deze situatie zich vrijwel nooit voordoet. In de overgrote meerderheid van de dossiers wordt de terbeschikkingstelling van een stalruimte immers gekoppeld aan bijkomende prestaties. Van zodra dergelijke diensten worden verricht, zoals het voederen van de paarden, het reinigen van de stallen, het voorzien van strooisel, het dagelijks buitenzetten of binnenhalen van de paarden, het uitoefenen van toezicht op hun gezondheid of het organiseren van dierenarts- of hoefsmidbezoeken, verliest de prestatie haar passief karakter. In dat geval kan geen beroep meer worden gedaan op de vrijstelling voor onroerende verhuur en is sprake van een belastbare dienst die in beginsel aan 21 % wordt onderworpen.

Btw-plichtigheid: verplichting én recht op aftrek

Btw-plichtigheid heeft niet enkel gevolgen aan de outputzijde, maar impliceert ook een recht op aftrek van voorbelasting. Wie als btw-plichtige wordt aangemerkt en belaste handelingen verricht, kan in principe de btw op kosten en investeringen in aftrek brengen overeenkomstig artikel 45 WBTW.

In de praktijk stellen wij vast dat veel betrokkenen net trachten te vermijden als btw-plichtige te worden gekwalificeerd, aangezien dit meebrengt dat btw moet worden aangerekend op de verrichte prestaties. Tegelijk zien wij ook het omgekeerde fenomeen, waarbij men net onder het btw-stelsel wenst te vallen om de btw op vaak aanzienlijke investeringen, zoals de bouw van stallen of de aankoop van paarden en infrastructuur, in aftrek te kunnen brengen.

Paradoxaal genoeg hanteert de btw-administratie op dit punt een bijzonder strikte benadering. Enkel wie effectief een economische activiteit uitoefent in de zin van het btw-recht, kan aanspraak maken op het recht op aftrek. In gevallen waar de activiteit als louter hobbymatig wordt beschouwd of onvoldoende objectieve elementen van economische exploitatie aanwezig zijn, wordt de aftrek systematisch geweigerd.

Zoals wel vaker in het btw-recht bevindt men zich hier op een evenwichtsoefening, waarbij de kwalificatie als btw-plichtige zowel lasten als voordelen meebrengt, en waarbij de administratie streng toeziet op een correcte toepassing van de regels.

Btw en personenbelasting: samenhang niet te onderschatten

Tot slot moet worden benadrukt dat de btw-kwalificatie niet los kan worden gezien van de personenbelasting. In de praktijk geldt vaak dat wanneer een activiteit als economische activiteit in de zin van de btw wordt aangemerkt en aanleiding geeft tot btw-heffing, dit ook een sterke aanwijzing vormt dat er sprake is van een beroepsactiviteit voor de personenbelasting. Hoewel beide regimes juridisch autonoom zijn en niet volledig samenvallen, is de feitelijke beoordeling in grote mate gebaseerd op gelijkaardige criteria.

Dit artikel beperkt zich tot de btw-aspecten van de paardensector, maar het is van belang deze samenhang niet uit het oog te verliezen. Een kwalificatie onder de btw kan immers belangrijke implicaties hebben voor de fiscale behandeling in de personenbelasting.

“Ik kreeg enkel een onkostenvergoeding”: een vaak gebruikt argument

Wanneer we cliënten begeleiden bij een discussie met de btw-administratie zien we vaak hetzelfde argument, namelijk dat gaan btw verschuldigd is omdat men “enkel een onkostenvergoeding” ontvangt en geen echte vergoeding of winst nastreeft. Dit argument houdt juridisch zelden stand. Voor de btw is niet vereist dat er winst wordt gemaakt. Van zodra er een vergoeding wordt betaald in ruil voor een prestatie, is in principe sprake van een handeling onder bezwarende titel. Ook een kostendekkende prijs of een beperkte vergoeding kan dus volstaan om een economische activiteit in de zin van artikel 2 en 3 WBTW aan te nemen.

Het doorslaggevend criterium is het bestaan van een rechtstreeks verband tussen de prestatie en de ontvangen vergoeding. Zodra iemand structureel prestaties verricht – zoals het ter beschikking stellen van stallen, het geven van rijlessen of het verlenen van fokdiensten – en daarvoor een vergoeding ontvangt, hoe beperkt ook, zal de btw-administratie al snel oordelen dat sprake is van een economische activiteit. Het feit dat de vergoeding slechts de kosten dekt, verandert daar in beginsel niets aan.

Enkel in uitzonderlijke gevallen, waar de vergoeding duidelijk en structureel onder de kostprijs ligt en waarbij evident is dat de activiteit niet gericht is op het verkrijgen van opbrengsten maar louter kadert in een privé- of familiale context, kan worden geargumenteerd dat geen economische activiteit voorligt. De drempel hiervoor ligt echter bijzonder hoog en wordt door de administratie en rechtspraak strikt beoordeeld. In de meeste gevallen zal een “onkostenvergoeding” dus niet volstaan om buiten het toepassingsgebied van de btw te blijven.

Conclusie

Het btw-regime in de paardensport wordt gekenmerkt door een functionele benadering waarbij elke activiteit afzonderlijk moet worden geanalyseerd. De kernvraag is telkens of er sprake is van een economische activiteit, een belastbare handeling en – vervolgens – welk tarief of welke vrijstelling van toepassing is.

De belangrijkste scheidslijnen lopen tussen sportbeoefening en loutere verzorgingsdiensten, tussen bijkomstige en zelfstandige prestaties, en tussen commerciële exploitatie en activiteiten zonder winstoogmerk. De rechtspraak van het Hof van Justitie en de Belgische administratieve standpunten spelen daarbij een doorslaggevende rol.

Voor concrete structuren, zoals een combinatie van manege, pensionstalling en vzw-werking, is een gedetailleerde analyse per activiteit onontbeerlijk om het correcte btw-regime te bepalen en discussies met de administratie te vermijden.

Vereenvoudigde samenvatting

Onderstaande tabel geldt enkel wanneer sprake is van een economische activiteit in de zin van artikel 2 en 3 WBTW. Indien de activiteit als louter hobbymatig wordt beschouwd, is geen btw verschuldigd.

Over Arx Aurum

Arx Aurum is een fiscaal advocatenkantoor gespecialiseerd in de paardensector en, ruimer, in de fiscaliteit van tastbare activa en de sectoren waarin deze worden geëxploiteerd, zoals kunst en edelmetalen. Wij adviseren cliënten over de fiscale behandeling van zowel het bezit als de exploitatie van deze activa, met bijzondere aandacht voor btw, inkomstenbelastingen en vermogensstructurering.

Wij beschikken over ruime ervaring in het adviseren van cliënten binnen de paardensector, zowel in het kader van voorafgaande fiscale planning als bij discussies met de btw-administratie en de fiscus inzake inkomstenbelastingen. Daarnaast begeleiden wij cliënten bij de structurering van hun activiteiten, al dan niet via een vennootschap, evenals bij vermogens- en successieplanning met betrekking tot paarden, maneges en aanverwante activiteiten.